Jak zmieniło się ciepłownictwo i ceny ciepła w Polsce przez 25 lat? I jak wyglądamy na tym tle my?

To zresztą nie jest niszowy sektor. Ciepło systemowe trafia dziś do około połowy gospodarstw domowych w Polsce, a długość sieci ciepłowniczych sięga niemal 23 tys. km. Jednocześnie sektor stoi przed ogromnym wyzwaniem inwestycyjnym, ponieważ według analiz transformacja może wymagać od około 299 do nawet 466 mld zł do 2050 roku.

My patrzymy na te zmiany nie tylko jako obserwator rynku, ale jako firma, która od lat aktywnie współtworzy polskie ciepłownictwo. Dlatego warto spojrzeć na ostatnie ćwierć wieku nie tylko z perspektywy danych, ale też z pytaniem: co naprawdę się zmieniło i kto jest dziś gotowy na kolejne 10–15 lat?

Ciepłownictwo w Polsce: z sektora „technicznego” do sektora transformacji

Kiedyś liczyła się głównie stabilność. Dziś liczy się także elastyczność

Na początku lat 2000. model działania w wielu systemach ciepłowniczych był stosunkowo prosty: lokalne źródło, najczęściej oparte na węglu, zasilało sieć, a taryfa miała pokrywać koszty działalności. Sektor był silnie regulowany, ale funkcjonował w dużo bardziej przewidywalnym otoczeniu kosztowym niż dziś.

Z czasem ta prostota zaczęła się kończyć. Rosły wymagania środowiskowe, pojawiła się presja na ograniczanie emisji, wzrosły koszty zakupu uprawnień do CO₂, a do tego doszła potrzeba modernizacji starych źródeł i sieci. W efekcie ciepłownictwo przestało być wyłącznie „lokalną infrastrukturą komunalną”, a stało się jednym z najważniejszych obszarów transformacji energetycznej.

Polska zrobiła postęp, ale najtrudniejsza część wciąż przed nami

Nie można powiedzieć, że sektor stał w miejscu. URE wskazuje, że w ciągu niemal dwóch dekad wyraźnie wzrosła sprawność wytwarzania, znacząco spadły emisje pyłów, SO₂ i NOx, a emisja CO₂ obniżyła się o około 20%.

Ale jednocześnie tempo zmian nadal nie jest wystarczające wobec skali wyzwań. Forum Energii zwraca uwagę, że sektor ciepła nadal odpowiada za około 17% krajowych emisji CO₂, a w 2023 roku zużył 18,7 mln ton węgla, 5,2 mld m³ gazu i 15,3 mln ton biomasy. To pokazuje, że transformacja trwa, ale punkt wyjścia wciąż jest bardzo wymagający.

Jak zmieniły się technologie? Mniej węgla, więcej różnych źródeł

Najbardziej widoczna zmiana w polskim ciepłownictwie dotyczy miksu paliwowego. Jeszcze niedawno węgiel był bezdyskusyjnym fundamentem sektora. Dziś jego udział nadal jest wysoki, ale systematycznie spada. W 2024 roku udział węgla w produkcji ciepła w sektorze koncesjonowanym wyniósł 57,4%, podczas gdy udział gazu wzrósł do 15,2%, a OZE do 14,7%. Rok wcześniej było to odpowiednio 61,2%, 13% i 14,4%.

To ważny kierunek, ale warto spojrzeć na te liczby głębiej. OZE w ciepłownictwie rośnie, jednak dziś wciąż oznacza przede wszystkim biomasę. Forum Energii wskazuje, że odpowiada ona za 89% całego OZE w sektorze ciepła. To oznacza, że technologie takie jak geotermia, wielkoskalowe pompy ciepła, magazyny ciepła czy szerokie wykorzystanie ciepła odpadowego nadal mają w Polsce duży potencjał wzrostu.

W praktyce przyszłość ciepłownictwa nie będzie oparta na jednym nowym paliwie czy jednej „magicznej” technologii. Coraz wyraźniej widać, że zwycięskim modelem będzie miks: bardziej elastyczny, bardziej cyfrowy i lepiej dopasowany do lokalnych warunków.

A co z cenami ciepła? Tu zmieniło się naprawdę dużo

Przez lata ceny rosły stopniowo. Potem przyszedł szok

Przez długi czas ceny ciepła rosły dość przewidywalnie. Wynikało to z inflacji, modernizacji majątku, zaostrzania norm środowiskowych i stopniowo rosnących kosztów działalności. Z biegiem lat coraz większe znaczenie zaczęły jednak mieć koszty emisyjne. Już w 2020 roku URE wskazywało, że mimo względnej stabilizacji cen paliw średnia cena ciepła wzrosła, m.in. z powodu coraz większego udziału kosztów CO₂ w całkowitym koszcie wytwarzania.

Prawdziwy przełom nastąpił jednak po 2021 roku. Wojna w Ukrainie, skokowe zmiany cen surowców, zaburzenia na rynku paliw i wysokie ceny uprawnień do emisji sprawiły, że cały sektor znalazł się pod ogromną presją kosztową. W 2023 roku średnia cena ciepła ze wszystkich koncesjonowanych źródeł wzrosła do 104,65 zł/GJ, czyli o 63% rok do roku. W tym samym czasie wydatki sektora na ETS przekroczyły 41,5 mld zł, a koszty działalności wzrosły o 33%.

2024 przyniósł oddech, ale nie koniec wyzwań

Rok 2024 przyniósł częściową stabilizację. Koszty paliw i CO₂ nie były już tak gwałtowne jak wcześniej, a rentowność sektora poprawiła się z -9,5% do -0,49%. Nadal jednak pozostawała ujemna. Jednocześnie sprzedaż ciepła spadła do 322,5 tys. TJ, co było m.in. efektem cieplejszego roku i spadającego zapotrzebowania na ciepło systemowe.

To bardzo ważny sygnał: sektor nie ma dziś do czynienia wyłącznie z problemem wysokich kosztów. Równocześnie mierzy się ze spadkiem wolumenu sprzedaży. Innymi słowy trzeba inwestować więcej, w czasie, gdy rynek niekoniecznie rośnie. To jeden z głównych powodów, dla których przyszłość ciepłownictwa zależy nie tylko od technologii, ale też od reform regulacyjnych i nowego podejścia do finansowania transformacji.

Jak wyglądamy na tym tle my?

Nasza przewaga to nie jedna liczba, ale kierunek zmian

Nie działamy w jednym modelu i w jednej lokalizacji, dlatego nie da się sprowadzić naszej pozycji do prostego „jesteśmy tańsi” albo „jesteśmy więksi”. To, co nas wyróżnia, lepiej widać w jakości transformacji: w tempie inwestycji, poziomie nowoczesności aktywów, zarządzaniu siecią i konsekwencji w odchodzeniu od węgla.

Dobrym przykładem jest Częstochowa. Nasza elektrociepłownia, uruchomiona w 2010 roku, ma moce 129,1 MW ciepła i 68,4 MW energii elektrycznej. Obsługiwana przez nas sieć ciepłownicza ma tam około 183 km długości i ponad 1200 węzłów cieplnych. Już dziś pracujemy tam w miksie opartym na węglu i biomasie, a celem jest pełne odejście od węgla do 2027 roku w ramach projektu dekarbonizacji o wartości około 100 mln euro.

Podobnie wygląda Zabrze. Tam również realizujemy duży projekt transformacyjny: inwestycję o wartości około 85 mln euro, która zakłada wykorzystanie biomasy i RDF. Efektem ma być ograniczenie bezpośrednich emisji CO₂ o około 280 tys. ton rocznie oraz odejście od węgla do końca 2027 roku.

Transformacja to nie tylko źródła. To także sieć i dane

Równie ważne jak same źródła jest to, co dzieje się na sieci. Dlatego inwestujemy też w digitalizację i lepsze zarządzanie systemami ciepłowniczymi. W Częstochowie, Wrocławiu i Płocku realizujemy projekt modernizacji węzłów i wdrożenia nowego oprogramowania do zarządzania siecią. Obejmuje on łącznie 8299 węzłów cieplnych, a jego celem jest ograniczenie strat energii, poprawa niezawodności i lepsze dopasowanie dostaw ciepła do rzeczywistych potrzeb odbiorców. Według założeń projekt ma przynieść redukcję emisji o ponad 13 tys. ton CO₂ rocznie.

To właśnie tu widać, czym różni się nowoczesne ciepłownictwo od modelu sprzed 20 lat. Nie chodzi już tylko o to, by „wyprodukować ciepło”, ale o to, by zarządzać całym lokalnym systemem energii elastycznie i efektywnie.

A jak wypadają nasze ceny?

Jeśli chodzi o ceny, wszystko zależy od lokalnego modelu. W Częstochowie jednoskładnikowa cena netto ciepła w 2025 roku mieściła się, w zależności od grupy taryfowej, w przedziale 132,03-147,32 zł/GJ. To poziom poniżej ustawowego progu 170 zł/GJ, który uprawniałby do bonu ciepłowniczego. W praktyce oznacza to, że ciepło systemowe w tym mieście pozostaje konkurencyjne kosztowo na tle wielu innych systemów.

W Płocku sytuacja wygląda inaczej, bo system opiera się na cieple z dużego źródła przemysłowego. Tam po zmianie taryfy od listopada 2024 roku jednoskładnikowa cena wytwórcy wynosiła około 53 zł/GJ i była określana jako jedna z najniższych w kraju.

To pokazuje coś ważnego: w ciepłownictwie nie ma jednej uniwersalnej odpowiedzi na pytanie o cenę. O kosztach dla odbiorców decyduje nie tylko sama taryfa, ale też lokalny miks paliw, model współpracy między wytwórcą a dystrybutorem, efektywność systemu i skala potrzeb inwestycyjnych.

Co dalej? Najbliższe 10-15 lat zdecyduje o nowym modelu ciepłownictwa

W naszej ocenie najbliższa dekada nie będzie już okresem „kosmetycznych zmian”. To będzie czas budowania nowego modelu ciepłownictwa: bardziej elastycznego, mniej emisyjnego, mocniej opartego na danych i lepiej zintegrowanego z całym systemem energetycznym. URE już dziś podkreśla znaczenie współpracy ciepłownictwa z elektroenergetyką, a eksperci rynku coraz częściej wskazują, że przyszłość należy do systemów zdolnych łączyć różne źródła ciepła i reagować na zmienność popytu.

My chcemy być częścią tej zmiany nie tylko jako dostawca ciepła, ale jako firma, która współtworzy nowoczesne, lokalne systemy energii. Ostatnie 25 lat pokazało jedno bardzo wyraźnie: ciepłownictwo nie jest sektorem przeszłości. Przeciwnie będzie jednym z najważniejszych obszarów transformacji energetycznej w Polsce. A my chcemy ten proces współtworzyć odpowiedzialnie, konsekwentnie i z myślą o długoterminowej wartości dla miast, odbiorców i całego rynku.