Fortum gotowe do sezonu grzewczego. Równolegle przebudowuje źródła i sieci

O czym przeczytasz w informacji prasowej

• Jak Fortum przygotowało źródła i sieci do sezonu 2026/2027.

• Jak zmieniają się źródła ciepła w Częstochowie, Zabrzu i Wrocławiu.

• Dlaczego transformacja ciepłownictwa wymaga równoczesnych inwestycji w źródła, sieci, magazynowanie i cyfrowe sterowanie.

Najpierw dyspozycyjność i bezpieczeństwo dostaw

Przygotowanie do sezonu zaczyna się od remontów istniejącej infrastruktury. W Zabrzu podczas letniego postoju wykonano m.in. ponad 20 tys. pomiarów stanu rur kotła, sprawdzono turbogenerator i wymienniki oraz zmodernizowano system sterowania. Na remonty przygotowujące elektrociepłownię do sezonu Fortum przeznaczyło 18,5 mln zł, a kolejne 12 mln zł na inwestycje poza programem dekarbonizacji. Do pracy przygotowano również dodatkowe źródła, uruchamiane przy wysokim zapotrzebowaniu lub w przypadku ograniczenia pracy głównego bloku.

W Częstochowie równolegle z rozruchem przebudowanego głównego kotła ciepło do miasta dostarczają kotły szczytowe. Modernizację przeszedł także turbozespół, a główny kocioł pomyślnie zakończył próbę ciśnieniową pod nadzorem Urzędu Dozoru Technicznego.

We Wrocławiu kolejny sezon pracy rozpoczyna również Wrompa — systemowa pompa ciepła o mocy 12,5 MW, która odzyskuje energię ze ścieków nieoczyszczonych i przekazuje ją do miejskiej sieci ciepłowniczej. Instalacja jest jednym ze źródeł zasilających wrocławski system.

Gotowe do sezonu są również sieci we Wrocławiu i Płocku. Trwające jeszcze inwestycje są prowadzone etapami, tak aby nie ograniczać dostaw ciepła. We Wrocławiu Fortum kończy tegoroczny duży program modernizacji, a w Płocku część prac skoncentrowano na newralgicznych odcinkach sieci, które mają znaczenie także dla możliwości jej rekonfiguracji w sytuacji zakłócenia.

— W ciepłownictwie transformacja nie może odbywać się kosztem bezpieczeństwa i niezawodności dostaw. Najpierw system musi być dyspozycyjny i odporny, później elastyczny. Dlatego równolegle remontujemy istniejące źródła i sieci oraz dokładamy nowe technologie. Nie ma przy tym jednego rozwiązania dla wszystkich systemów. W jednym miejscu będzie to biomasa, w innym — gaz, pompa ciepła albo elektryfikacja wspierana magazynowaniem ciepła. Chodzi o to, żeby zmieniać technologię bez utraty podstawowej funkcji systemu, czyli niezawodnego dostarczania ciepła w akceptowalnych cenach — mówi Piotr Górnik, prezes Fortum Power and Heat Polska.

Transformacja na pracującym systemie

Program odchodzenia od węgla w Fortum najbardziej zaawansowany jest w Częstochowie. Główny kocioł elektrociepłowni przechodzi właśnie rozruch na samej biomasie, podczas gdy wcześniej wykorzystywał mieszankę biomasy i węgla. Przebudowana jednostka ma produkować ciepło i energię elektryczną z suchej zrębki drzewnej.

Również w Częstochowie spółka rozważa dodatkowe instalacje, które w przyszłości mogłyby zwiększyć elastyczność pracy systemu i pozwolić lepiej dopasowywać sposób produkcji ciepła do bieżącego zapotrzebowania oraz warunków pracy systemu. Wartość całego projektu dekarbonizacji elektrociepłowni w Częstochowie to około 100 mln euro. W Zabrzu Fortum przygotowuje się do odejścia od węgla. Trwają prace fundamentowe pod trzy silosy na biomasę oraz przygotowanie do budowy instalacji jej rozładunku i podawania. Po przebudowie główny blok ma wykorzystywać około 70 proc. biomasy i 30 proc. RDF. Pierwsze uruchomienie kotła z biomasą planowane jest na drugą połowę 2027 roku.

Równolegle w Zabrzu powstaną kocioł elektrodowy o mocy 55 MW i akumulator ciepła o pojemności około 1200 MWh. Kocioł będzie mógł produkować ciepło wtedy, gdy warunki na rynku energii elektrycznej będą korzystne, a akumulator przechować je i oddawać do sieci później, gdy wzrośnie zapotrzebowanie. Wartość całego projektu dekarbonizacji elektrociepłowni w Zabrzu to około 85 mln euro.

We Wrocławiu nowe źródło już pracuje w systemie. Wrompa, systemowa pompa ciepła wykorzystująca energię zawartą w nieoczyszczonych ściekach, wyprodukowała od października 2025 do kwietnia 2026 roku 148 308 GJ ciepła. Do 20 września 2026 roku przez instalację przepłynęło prawie 7 mln m³ ścieków.

Biomasa tam, gdzie daje największą wartość systemową

Częstochowa i Zabrze pokazują, że biomasa może być jednym ze sposobów szybkiego wyeliminowania węgla w dużych istniejących źródłach. Fortum nie traktuje jej jednak jako technologii uniwersalnej. Rozwijany model łączy różne rozwiązania lokalne: biomasę i RDF, systemowe pompy ciepła, elektryfikację, magazyny ciepła oraz coraz bardziej zaawansowane cyfrowe zarządzanie siecią.

— Biomasa jest zasobem ograniczonym, dlatego powinniśmy wykorzystywać ją tam, gdzie może być wykorzystana z największą efektywnością. Ciepłownictwo i skojarzone wytwarzanie energii elektrycznej i ciepła jest jednym z takich zastosowań, szczególnie tam, gdzie biomasa pozwala zastąpić węgiel i zapewnić stabilną produkcję ciepła w okresach wysokiego zapotrzebowania. Nie oznacza to, że całe ciepłownictwo powinno oprzeć się na biomasie. Przeciwnie — przyszły system będzie potrzebował miksu technologii, w którym każda z nich ma określoną rolę — mówi Piotr Górnik.

Transformacja nie kończy się na źródłach

Fortum eksploatuje we Wrocławiu, Płocku i Częstochowie łącznie 986,7 km sieci ciepłowniczych i ponad 10 tys. węzłów. Przebudowa tak rozległej infrastruktury, często pochodzącej jeszcze z ubiegłego wieku, jest procesem rozłożonym na lata. Modernizowane są wybrane odcinki i elementy systemu, które mają największe znaczenie dla ograniczania strat, niezawodności dostaw i przyłączania kolejnych źródeł ciepła.

Skala tegorocznych nakładów jest różna w poszczególnych miastach. We Wrocławiu Fortum planuje przeznaczyć około 65 mln zł na modernizację i rozwój sieci, węzłów oraz nowe podłączenia. W Płocku nakłady w tych obszarach wynoszą 5,4 mln zł, a w Częstochowie 5,7 mln zł. Część tegorocznych prac we Wrocławiu i Częstochowie znajduje się jednocześnie w zakresie projektów rekomendowanych do wsparcia z programu FEnIKS. Umowy o dofinansowanie nie zostały jeszcze podpisane.

Zmienia się tym samym rola sieci. Ma ona nie tylko przesyłać ciepło od źródła do odbiorcy, ale coraz częściej łączyć w jednym systemie technologie o różnym sposobie pracy i reagować na rzeczywiste zapotrzebowanie po stronie budynków. Modernizacja infrastruktury, zwiększanie możliwości przesyłowych, możliwość zmiany konfiguracji sieci i cyfrowe sterowanie mają pozwalać systemowi sprawniej korzystać m.in. z pomp ciepła, magazynów ciepła i kolejnych rozproszonych źródeł.

Coraz więcej decyzji podejmuje się na podstawie danych

Trzecim elementem zmiany jest sposób sterowania systemem. Program digitalizacji sieci ciepłowniczych we Wrocławiu, Płocku i Częstochowie jest obecnie na półmetku. Fortum rozbudowuje telemetrię, instaluje czujniki i sterowniki oraz wdraża narzędzia IT, które docelowo mają pozwalać dynamicznie dobierać parametry pracy sieci do pogody i bieżącego zapotrzebowania, a także analizować różne scenariusze pracy systemu. W Płocku około 98 proc. węzłów pracuje już w modelu automatycznym i całorocznym.

Zmienia się także rola odbiorcy. W budynkach korzystających z automatyki pogodowej próg uruchomienia ogrzewania jest ustalany z klientem, dzięki czemu może on decydować, przy jakiej temperaturze zewnętrznej system zaczyna dostarczać ciepło na potrzeby ogrzewania. Rozwój cyfrowego zarządzania pozwala jeszcze lepiej dopasowywać parametry dostaw do rzeczywistego zapotrzebowania budynków, zamiast pracować wyłącznie na uśrednionych założeniach.